أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

221

تجارب الأمم ( فارسى )

ويژه و اقطاعهاى وزيران با ابو عبد الله بريدى بود ، و ابو يوسف [ برادر بريدى ] خراج كوه و دشت رامهرمز را براى على بن عيسى بر عهده داشت . گزارش مناظره‌اى كه ميان وزير ابو الحسن على بن عيسى و ابو العباس احمد بن عبيد الله ( خصيبى وزير معزول ) رخ داد : مقتدر به على بن عيسى دستور داد از ابو العباس خصيبى بازپرسى نمايد پس او را بيرون آورده در پيش استاذان [ 1 ] ، سرداران ، دادرسان ، در « دار السلطان » محترمانه بازپرسى كرد ، از وى پرسيد : درآمد ديه‌ها ، خراج بخشها چه اندازه بود ؟ ندانست . پرسيد : چقدر از بيت المال در پايتخت هزينه شده است ؟ به ياد نداشت . پرسيد : چه مبلغ از مصادره‌شدگان و دستنوشتهايشان * و ضامنها كه آورده‌اند و كفيلها كه داده‌اند به دست آمده است ؟ گفت : از مصادرتها ، در مدت چهارده ماه كه وزيرى داشته پيرامن يك ميليون دينار گرفته بود . پرسيد : چقدر از خاقانى بود ؟ امير مؤمنان مىگويد : تو ضمانت كرده بودى كه پانصد هزار دينار از وى بگيرى . پاسخ داد : مونس مظفر از آن جلوگيرى كرد . اين سخن او از سوى همگان رد شده گفتند : تا آنجا وى در اختيار تو بود كه متهم شدى كه او را زهر خور كرده‌اى ، سپس او را آزاد كردى . على بن عيسى به دو گفت : چرا ابن ابو ساج [ ابن ديوداذ ] را به واسط خواندى و همهء بخشهاى مشرق جز اصفهان را به دو واگذار كردى [ 2 ] ؟ چگونه روا دانستى او را با گروهى كوه‌نشين [ 3 ] به بيابانهاى « هجر » در كرانهء دريا بفرستى ؟ گفت : نزد من چنان بود كه اين رفتارى درست باشد . گفت : آنگاه كه

--> [ ( 1 - ) ] M . متن : بحضرة الاستاذين . . . جمع استاد الدار است ، به جاى الاساتذة مانند خ 5 : 243 [ ( 2 - ) ] M : ن . ك : خ 5 : 250 - 252 . [ ( 3 - ) ] M : گويا فرستادن آذربايجانيان گنوسيست به جنگ قرمطيان گنوسيست‌تر ، يك توطئهء ضد گنوسيستى باشد كه خصيبى آن را اجرا كرد و در اينجا آن را بزرگداشت ديوداذ به شمار آورده است ، نرمش گنوسيستى ديوداذ و سنى نمائى او براى شست و شوى اتهام گنوسيستى كه داشت ( خ 5 : 279 - 281 ) به اجراى اين نقشه كمك كرد و خودش را به نابودى كشانيد ( 5 : 291 - 297 ) .